FAQ

Meer

mediums, oplosmiddelen, schoonmaken

1. Schoonmaken van schilderijen algemeen

Het reinigen van schilderijen en/of het verwijderen van de oude vernislaag is in principe werk voor de vakman, zeker bij waardevolle schilderijen. Wil men er toch zelf aan beginnen, dan is grote voorzichtigheid geboden.

- Het schoonmaken van een schilderij is nog relatief eenvoudig als het gaat om een gevernist schilderij, waarbij de vernis nog goed is. in dit geval gaat het meestal enkel om het verwijderen van het oppervlaktevuil, dat bovenop de vernislaag zit.
- Als de vernis vergeeld of gebarsten is en u wilt de vernislaag verwijderen dan wordt het moeilijker, want u wilt wel de vernis verwijderen, maar niet de verflaag.
- Ook als een schilderij niet gevernist is, dan zal het schoonmaken van zo'n schilderij minder eenvoudig zijn. De verflaag, waar dat vuil dan direct op zit, moet natuurlijk geheel intact blijven.

1.1. Schoonmaken van geverniste schilderijen (eventueel verwijderen van de vernislaag)

Eerst een waarschuwing

Afsponsen met water en zeep is sterk af te raden evenals het gebruik van waterhoudende middelen zoals aardappelen en uien, wat wel eens geadviseerd wordt. Water verdampt niet snel en kan daardoor via barstjes in de verflaag mogelijk doordringen tot de ondergrond en die doen zwellen en dat kan desastreus zijn voor het schilderij. Ook terpentine moet afgeraden worden, omdat terpentine sterk verschralend werkt en het schilderij "dof" kan maken.

Dan de werkwijze:

Stof eerst het geverniste schilderij voorzichtig af met een niet-pluizende doek. Niet wrijven, alleen voorzichtig afstoffen. Daarna kunt u het schilderij schoonmaken met Winsor & Newton artist's picture cleaner. Lees voor u dat doet eerst de gebruiksaanwijzing op de flacon en lees ook eerst de rest van dit verhaal.

Wilt u geen kant en klaar schoonmaakmiddel gebruiken en/of u wilt ook de vernis verwijderen dan kunt u een van de volgende schoonmaak/oplosmiddelen gebruiken Het mildste schoonmaakmiddel voor een schilderstuk (en/of oplosmidel voor de vernis) is gerectificeerde terpentijn. (nogmaals, gebruik geen terpentine = white spirit)

Een prop watten wordt met terpentijn licht bevochtigd en zacht over het oppervlak gewreven. Probeer niet alle vuil en/of de vernis in één keer eraf te halen, het is beter de behandeling enige malen te herhalen. In het geval, waar terpentijn niet voldoet, kunt u zuivere isopropylalcohol, methanol, ethanol of medicinale alcohol gebruiken (géén brandspiritus). Het is en blijft oppassen geblazen want al deze oplosmiddelen kunnen ook de vernislaag of de verflaag aantasten. Probeer dus eerst een klein stukje, het liefst aan de zijkant van het schilderij om te zien of het oplosmiddel niet de verf aantast. Als deze oplosmiddelen niet werken gebruiken proffesionele schoonmakers soms nog sterkere oplossers als aceton of Tri Ammonium Citraat 3% (TAC)., maar dat is eigenlijk alleen voor echte vakmensen.

Als u niet alleen het vuil verwijderd hebt, maat ook de vernislaag dan is het goed om het schilderij opnieuw te vernissen.
Nog een extra tip:
Het is niet slecht om enkele uren voordat u met terpentijn en/of alcohol gaat werken uw schilderij met lijnolie in te smeren. De olie weekt het vuil los en voorkomt verschraling van de onderlaag. Vóór het opnieuw vernissen moet wel alle olie verwijderd of geheel droog zijn. Het is spannend om te zien hoe een schilderij kan opknappen door vuil- en vernisafname, en door het weer aanbrengen van een nieuwe, heldere laag vernis.

1.2. Ongeverniste schilderijen schoonmaken

Ongeverniste olieverf en acrylschilderingen moeten extra voorzichtig worden behandeld worden op dezelfde wijze als geverniste schilderijen. Maar ... als er geschilderd is op een vel papier of een andere poreuze ondergrond dan is eigenlijk alleen heel voorzichtig afstoffen toegestaan en is verder schoonmaken het werk voor een restaurator. Ook als het schilderij met aquarelverf of gouache gemaakt is mag u eigenlijk alleen de schildering voorzichtig afstoffen met een niet pluizende doek en de rest van het werk over laten aan een vakman.

1.3. Tenslotte nog een kleine verklaring van de oplosmiddelen

Terpentine is een kleurloze vloeistof afkomstig van aardolie, het wordt ook wel Zware benzinegenoemd.
Het engelse woord voor terpentine is "white spirit" het franse woord is "essence de petrol".
Dit is een sterk verschralend oplosmiddel dat ongeschikt is voor het verdunnen van olieverf, kunstschildersvernissen en/of het schoonmaken van schilderijen.
Terpentijn(olie) is een kleurloze heldere vluchtige olieachtige vloeistof. Terpentijn ontstaat door stoomdestillatie van terpentijnhars (de hars van naaldbomen) Het dient als verdunningsmiddel voor olieverven en diverse vernissen en wordt derhalve vaak als schoonmaakmiddel en oplosmiddel gebruikt.
Alcohol is eigenlijk een verzamelnaam voor diverse "alcoholen"
Ethanol is de drinkbare alcohol die in bier, wijn en sterke dranken zit. Ethanol is de stof die op natuurlijke wijze ontstaat als je suikers, die in alle voedingsmiddelen zitten, laat gisten in een plaats waar er onvoldoende zuurstof aanwezig is. Als je appelen, granen of druiven laat gisten, verkrijg je automatisch ethanol en koolstofdioxide.
Iso-Propanol of iso-propyl-alcohol heeft een gelijkaardige werking als ethanol. Maar in tegenstelling tot ethanol lost het ook natuurlijke vetten op en heeft het weer een geringer oplossend vermogen voor sommige harsen en bindmiddelen.
Methanol wordt gebruikt in industriële alcohol en als anti-vriesmiddel en oplosmiddel. Het is giftig voor de mens. Methanol beschadigt ook de oogzenuw, met soms blindheid als gevolg. Om de hoge accijns op drinkbare alcohol te ontlopen , voegen de fabrikanten van industiele alcohol altijd een klein percentage (5%) methanol toe aan de drinkbare alcohol (=ethanol) om zo ondrinkbare alcohol te verkrijgen.
Triammoniumcitraat is eenSemi-synthetisch zout van citroenzuur...
Aceton is een vluchtige, chemisch oplosmiddel die u kunt gebruiken als schoonmaakmiddel of afbijtmiddel. Aceton tast de meeste kunststoffen aan. Nagellak-remover is in het algemeen vrijwel 100% aceton.
 

Painting paste, in de volksmond ook schilderboter genoemd, is een ongepigmenteerde (kleurloze) olieverf. Painting paste kan als medium kan in elke verhouding met olieverf worden gemengd zonder dat kleur en consistentie van de verf veranderen. Zo kan van zeer dure kleuren meer verf worden gemaakt. Verder kan painting paste worden gebruikt om schroeien van bepaalde kleuren in dikke lagen te voorkomen. Hiervoor is een mengverhouding van 1:1 voldoende. Painting paste vergeelt niet en verhoogt de duurzaamheid van de verffilm. De verf wordt wel iets matter en de droogtijd enigszins korter. Als nadeel geldt dat de kleurkracht en de dekkracht van de verf minder worden omdat de pigmentconcentratie verlaagd wordt. Er zit minder pigment in een streek verf als die verf aangelengd is met painting paste.

Een medium is in het algemeen een mengsel van een verdunner (terpentijn of zuivere terpentine) een bindmiddel (lijnolie, alkydhars, saffloerolie) een of meerdere toevoegingen (matteringsmiddel, siccatief, etc.) Soms wordt een pure verdunner of een puur bindmiddel ook als medium gezien. Een medium heeft als doel één of meerdere eigenschappen van de verf te beïnvloeden en de verf geschikt te maken voor een bepaalde toepassing of een bepaald effect. Denk b.v. aan consistentie, glans, vloei, droogtijd, transparantie en duurzaamheid van de verffilm.

 
Meer

ondergronden

De kwaliteit wordt aangegeven in grammen per vierkante meter en/of het aantal draden per cm. of de draaddikte. Bij het weven van doek worden de draden in de lengterichting de schering genoemd en de draden in de breedterichting de inslagdraden. Als die draden dicht naast elkaar liggen dan spreek je van een dicht geweven doek. Liggen de draden verder uit elkaar dan spreken wij van een hol geweven doek. Bij een "hol geweven doek"kan je ,als je het doek tegen het licht houdt tussen de draden door kijken. Bij dubbeldraads linnen worden twee draden tegelijk gebruikt. Dat kan zowel voor de schering als voor de inslag gebeuren. Dubbeldraads linnen heeft dus een veel ruwere structuur dan gewoon linnen.

Welk doek of doekramen kiest u als ondergrond bij het schilderen? 

De keus tussen linnen en katoen lijkt makkelijk vanwege het prijsverschil, maar om een goed antwoord te geven op de vraag is de prijs niet het enige argument. Het is belangrijk om te weten wat de eigenschappen van linnen en katoen zijn, en hoe die eigenschappen van pas komen bij het schilderen. Beide materialen zijn een zuiver plantaardig natuurproduct. Wel zijn er duidelijke verschillen i.v.m. het gebruik als schilderondergrond, en zeker indien opgespannen op een spieraam.

Daarnaast zijn de productieprocessen van linnen en katoen verschillend in hun milieubelasting. Linnen is sterker dan katoen. Het is niet alleen slijtvaster en duurzamer, linnen is ook beter bestand tegen scheuren en trekken. Daardoor is linnen meer geschikt om op te spannen, zeker op grote formaten. Katoen neemt makkelijker vocht op dan linnen en katoen staat dat opgenomen vocht ook weer makkelijker af. Dat brengt twee nadelen met zich mee: Bij het telkens weer opnemen van vocht uit de omgeving neemt katoen ook steeds meer vervuiling (b.v. zuren) op.

Tevens verliest katoen ook makkelijk en vrij snel zijn spanning door die voortdurende vochtopname en -afgifte. Zowel tijdens als na het schilderen is het prettig als het doek op spanning blijft en niet snel "deukt". Een linnen doek laat meer technieken toe die het doek zwaar belasten en verliest ook veel minder snel spanning dan een katoenen doek. Natuurlijk is het mogelijk d.m.v. uitspieën een katoenen doek op spanning te houden, maar regelmatig uitspieën maakt niet alleen het doek, maar ook het spieraam minder sterk en minder stabiel op den duur zelfs te groot om netjes in de lijst te passen.

Dan is er ook nog het minder bekende, maar niet minder belangrijke aspect van milieubeheer dat een argument kan zijn om voor linnen te kiezen. Bij de teelt van katoen wordt veel gebruik gemaakt van kunstmest en bestrijdingsmiddelen. De teelt van vlas (de enige grondstof voor linnen) is veel minder milieubelastend omdat daarbij nauwelijks kunstmest of bestrijdingsmiddelen gebruikt worden. Samenvattend kunnen we zeggen dat linnen doeken kwalitatief beter zijn dan katoenen doeken. Zeker als u uw werk exposeert en/of verkoopt is het belangrijk dat uw schilderijen er goed blijven uitzien. Linnen verdient dan de voorkeur. Aan de andere kant is voor studies en kleinere formaten een katoenen doek zeker een voordelig en goed bruikbaar alternatief. U kan met deze informatie een goede keus maken uit het totale aanbod doekramen.

De term canvas is verwarrend. Het engelse woord "cotton" betekent "katoen" en het engelse "linen" is in het Nederlands "linnen", maar met canvas kan zowel katoen als linnen worden bedoeld. Van origine betekent canvas linnen, maar onderhand wordt het steeds meer voor allerlei weefsels gebruikt. Uiteindelijk wordt met canvas meestal een zware soort katoendoek bedoeld. Ook de term "duck-doek"betekent meestal een zware kwaliteit katoen.