FAQ

Meer

mediums, oplosmiddelen, schoonmaken

1. Schoonmaken van schilderijen algemeen

Het reinigen van schilderijen en/of het verwijderen van de oude vernislaag is in principe werk voor de vakman, zeker bij waardevolle schilderijen. Wil men er toch zelf aan beginnen, dan is grote voorzichtigheid geboden.

- Het schoonmaken van een schilderij is nog relatief eenvoudig als het gaat om een gevernist schilderij, waarbij de vernis nog goed is. in dit geval gaat het meestal enkel om het verwijderen van het oppervlaktevuil, dat bovenop de vernislaag zit.
- Als de vernis vergeeld of gebarsten is en u wilt de vernislaag verwijderen dan wordt het moeilijker, want u wilt wel de vernis verwijderen, maar niet de verflaag.
- Ook als een schilderij niet gevernist is, dan zal het schoonmaken van zo'n schilderij minder eenvoudig zijn. De verflaag, waar dat vuil dan direct op zit, moet natuurlijk geheel intact blijven.

1.1. Schoonmaken van geverniste schilderijen (eventueel verwijderen van de vernislaag)

Eerst een waarschuwing

Afsponsen met water en zeep is sterk af te raden evenals het gebruik van waterhoudende middelen zoals aardappelen en uien, wat wel eens geadviseerd wordt. Water verdampt niet snel en kan daardoor via barstjes in de verflaag mogelijk doordringen tot de ondergrond en die doen zwellen en dat kan desastreus zijn voor het schilderij. Ook terpentine moet afgeraden worden, omdat terpentine sterk verschralend werkt en het schilderij "dof" kan maken.

Dan de werkwijze:

Stof eerst het geverniste schilderij voorzichtig af met een niet-pluizende doek. Niet wrijven, alleen voorzichtig afstoffen. Daarna kunt u het schilderij schoonmaken met Winsor & Newton artist's picture cleaner. Lees voor u dat doet eerst de gebruiksaanwijzing op de flacon en lees ook eerst de rest van dit verhaal.

Wilt u geen kant en klaar schoonmaakmiddel gebruiken en/of u wilt ook de vernis verwijderen dan kunt u een van de volgende schoonmaak/oplosmiddelen gebruiken Het mildste schoonmaakmiddel voor een schilderstuk (en/of oplosmidel voor de vernis) is gerectificeerde terpentijn. (nogmaals, gebruik geen terpentine = white spirit)

Een prop watten wordt met terpentijn licht bevochtigd en zacht over het oppervlak gewreven. Probeer niet alle vuil en/of de vernis in één keer eraf te halen, het is beter de behandeling enige malen te herhalen. In het geval, waar terpentijn niet voldoet, kunt u zuivere isopropylalcohol, methanol, ethanol of medicinale alcohol gebruiken (géén brandspiritus). Het is en blijft oppassen geblazen want al deze oplosmiddelen kunnen ook de vernislaag of de verflaag aantasten. Probeer dus eerst een klein stukje, het liefst aan de zijkant van het schilderij om te zien of het oplosmiddel niet de verf aantast. Als deze oplosmiddelen niet werken gebruiken proffesionele schoonmakers soms nog sterkere oplossers als aceton of Tri Ammonium Citraat 3% (TAC)., maar dat is eigenlijk alleen voor echte vakmensen.

Als u niet alleen het vuil verwijderd hebt, maat ook de vernislaag dan is het goed om het schilderij opnieuw te vernissen.
Nog een extra tip:
Het is niet slecht om enkele uren voordat u met terpentijn en/of alcohol gaat werken uw schilderij met lijnolie in te smeren. De olie weekt het vuil los en voorkomt verschraling van de onderlaag. Vóór het opnieuw vernissen moet wel alle olie verwijderd of geheel droog zijn. Het is spannend om te zien hoe een schilderij kan opknappen door vuil- en vernisafname, en door het weer aanbrengen van een nieuwe, heldere laag vernis.

1.2. Ongeverniste schilderijen schoonmaken

Ongeverniste olieverf en acrylschilderingen moeten extra voorzichtig worden behandeld worden op dezelfde wijze als geverniste schilderijen. Maar ... als er geschilderd is op een vel papier of een andere poreuze ondergrond dan is eigenlijk alleen heel voorzichtig afstoffen toegestaan en is verder schoonmaken het werk voor een restaurator. Ook als het schilderij met aquarelverf of gouache gemaakt is mag u eigenlijk alleen de schildering voorzichtig afstoffen met een niet pluizende doek en de rest van het werk over laten aan een vakman.

1.3. Tenslotte nog een kleine verklaring van de oplosmiddelen

Terpentine is een kleurloze vloeistof afkomstig van aardolie, het wordt ook wel Zware benzinegenoemd.
Het engelse woord voor terpentine is "white spirit" het franse woord is "essence de petrol".
Dit is een sterk verschralend oplosmiddel dat ongeschikt is voor het verdunnen van olieverf, kunstschildersvernissen en/of het schoonmaken van schilderijen.
Terpentijn(olie) is een kleurloze heldere vluchtige olieachtige vloeistof. Terpentijn ontstaat door stoomdestillatie van terpentijnhars (de hars van naaldbomen) Het dient als verdunningsmiddel voor olieverven en diverse vernissen en wordt derhalve vaak als schoonmaakmiddel en oplosmiddel gebruikt.
Alcohol is eigenlijk een verzamelnaam voor diverse "alcoholen"
Ethanol is de drinkbare alcohol die in bier, wijn en sterke dranken zit. Ethanol is de stof die op natuurlijke wijze ontstaat als je suikers, die in alle voedingsmiddelen zitten, laat gisten in een plaats waar er onvoldoende zuurstof aanwezig is. Als je appelen, granen of druiven laat gisten, verkrijg je automatisch ethanol en koolstofdioxide.
Iso-Propanol of iso-propyl-alcohol heeft een gelijkaardige werking als ethanol. Maar in tegenstelling tot ethanol lost het ook natuurlijke vetten op en heeft het weer een geringer oplossend vermogen voor sommige harsen en bindmiddelen.
Methanol wordt gebruikt in industriële alcohol en als anti-vriesmiddel en oplosmiddel. Het is giftig voor de mens. Methanol beschadigt ook de oogzenuw, met soms blindheid als gevolg. Om de hoge accijns op drinkbare alcohol te ontlopen , voegen de fabrikanten van industiele alcohol altijd een klein percentage (5%) methanol toe aan de drinkbare alcohol (=ethanol) om zo ondrinkbare alcohol te verkrijgen.
Triammoniumcitraat is eenSemi-synthetisch zout van citroenzuur...
Aceton is een vluchtige, chemisch oplosmiddel die u kunt gebruiken als schoonmaakmiddel of afbijtmiddel. Aceton tast de meeste kunststoffen aan. Nagellak-remover is in het algemeen vrijwel 100% aceton.
 

Painting paste, in de volksmond ook schilderboter genoemd, is een ongepigmenteerde (kleurloze) olieverf. Painting paste kan als medium kan in elke verhouding met olieverf worden gemengd zonder dat kleur en consistentie van de verf veranderen. Zo kan van zeer dure kleuren meer verf worden gemaakt. Verder kan painting paste worden gebruikt om schroeien van bepaalde kleuren in dikke lagen te voorkomen. Hiervoor is een mengverhouding van 1:1 voldoende. Painting paste vergeelt niet en verhoogt de duurzaamheid van de verffilm. De verf wordt wel iets matter en de droogtijd enigszins korter. Als nadeel geldt dat de kleurkracht en de dekkracht van de verf minder worden omdat de pigmentconcentratie verlaagd wordt. Er zit minder pigment in een streek verf als die verf aangelengd is met painting paste.

Een medium is in het algemeen een mengsel van een verdunner (terpentijn of zuivere terpentine) een bindmiddel (lijnolie, alkydhars, saffloerolie) een of meerdere toevoegingen (matteringsmiddel, siccatief, etc.) Soms wordt een pure verdunner of een puur bindmiddel ook als medium gezien. Een medium heeft als doel één of meerdere eigenschappen van de verf te beïnvloeden en de verf geschikt te maken voor een bepaalde toepassing of een bepaald effect. Denk b.v. aan consistentie, glans, vloei, droogtijd, transparantie en duurzaamheid van de verffilm.

 
Meer

vernissen

Damarvernis is een in terpentijn opgeloste natuurlijke boomhars en is van de traditionele vernissen vrijwel de enige die nog wordt gebruikt. Na droging zal de vernislaag in de tijd vergelen en bros worden. Een voordeel is dat damarvernis, ook na vele jaren, zeer makkelijk weer van het schilderij is te verwijderen.

 

Retoucheervernis dient om tijdens het maken van een schilderij of vrijwel direct na het voltooien eventuele matte, ingeschoten plekken weer op de juiste glansgraag te brengen. Tijdens het schilderen kunnen "ingeschoten" plekken ontstaan: de verf slaat mat weg, de intensiteit van de kleur neemt af. Dit is niet te vermijden en wordt veroorzaakt door een combinatie van de gebruikte kleur, het soort en de hoeveelheid toegevoegd verdunningsmiddel en de absorptie van de ondergrond. De hoeveelheid olie in de verf kan per kleur verschillen, hoeveel verdunningsmiddel er wordt toegevoegd eveneens. Als verf relatief weinig olie bevat waarvan een deel door de ondergrond wordt geabsorbeerd, kan de kleur inschieten. Om nu het schilderij op kleurharmonie te beoordelen is moeilijk, en dus het nemen van de juiste beslissingen over hoe verder geschilderd moet worden. Door de ingeschoten plekken (als ze goed handdroog zijn) zeer dun te behandelen met retoucheervernis komen glans en kleur weer terug. Als de ingeschoten plekken erg absorberend zijn kan het nodig zijn de handeling (na tussentijdse droging) te herhalen voordat glans en kleur weer op peil zijn. De vernis droogt in enkele uren en laat een poreuze film achter die geschikt is voor hechting van een eventuele volgende verflaag. Het is van groot belang de retoucheervernis zeer spaarzaam op te brengen omdat de nog niet volledig droge verf kan oplossen in het oplosmiddel van de vernis. Bij voorkeur opbrengen met een spuitbus. Voor deze toepassing wordt retoucheervernis ook wel ophaal- of uithaalvernis genoemd.

Het antwoord is: Ja het is beter dat een olieverfschilderij gevernist wordt met een slotvernis. Dat voorkomt veroudering en beschermt de verflaag tegen vervuiling. Olieverf is een chemisch (oxidatief) drogende verf, de olie droogt door zuurstofopname uit de lucht. Hierdoor worden de moleculen in ketens aan elkaar gekoppeld. (Ultraviolet)licht is nodig om hiervoor de energie te leveren. De chemische droging van lijnolie neemt veel meer tijd in beslag dan de fysische droging van de andere verfsoorten. Afhankelijk van de laagdikte en het type pigment is de verffilm handdroog in ongeveer één tot zes weken. Het geheel doordrogen van de film duurt minimaal een half jaar bij dunne lagen, tot één jaar bij de meest gebruikelijke dikte van de verflaag en bij erg dikke lagen zelfs meerdere jaren. De opname van zuurstof stopt dan niet; nu begint het verouderingsproces in werking te treden. Na het drogen en voor het verouderingsproces van de verf begint is het dan ook raadzaam het schilderij met een slotvernis te behandelen. De opname van zuurstof wordt hierdoor afgeremd en daarmee ook het verouderingsproces. Ook is het belangrijk dat de verf door een vernis wordt beschermd tegen vuil. Stof en aanslag nestelen zich in de loop van de tijd niet alleen op, maar ook in de verflaag als een schilderij niet is gevernist. Is een schilderij gevernist, dan kan de vernislaag met vuil en al worden verwijderd zonder de verf te beschadigen. In verband met de duurzaamheid van de verffilm mag een schilderij pas gevernist worden met slotvernis als de verf geheel droog is, dus ½ - 2 jaar na het schilderen, afhankelijk van de laagdikte van de verf.